O CZERNINIE

         Czernina, dawniej miasto, obecnie wieś usytuowana jest w północno – wschodniej części powiatu górowskiego, na falistej równinie. Umiejscowiono ją między folwarkiem Dolnej Czerniny a wsią Czerniny Górnej i majątkiem rządowym. Obecnie to największa miejscowość w gminie Góra, leżąca na pograniczu województwa dolnośląskiego i wielkopolskiego. Prowadzą przez nią główne drogi wiodące do Leszna przez Rydzynę i do Bojanowa.

         Nazwa miejscowości ma charakter topograficzny. Oznacza albo „czarną glebę”, czyli jej jakość, lub „czarny”, czyli gęsty las. Najstarsze zapisy nazwy to: „Czirmin” (1284), „Czirnina” (ok. 1305), „Schyrnino” (1308), „Czyrna” (1321), „Czernina” (1335) i „Chirna (1370).

         Początkowo wieś Czernina była własnością kościelną (1308). Już w XIV w. stała się z własnością szlachecką. Pierwszym jej właścicielem był Jan Czerniński, który około 1403r. przeniósł się do Rydzyny, gdzie założył miasto. Nie wiadomo jak długo był on w posiadaniu Czerniny i komu ją później przekazał. Zmarł on w Rydzynie w 1423r. jako kasztelan międzyrzecki. Kolejnym odnotowanym właścicielem ziemi czernińskiej w XV w. był Jocusch von der Czirne, być może syn Jana Czernińskiego. W 1430r. sprzedał on dziedziczne dobra Magnusowi von Label. Pod koniec XV w., na krótko w posiadanie Czerniny (i innych wsi m. in. Chróścina, Ligota) wchodzi ród von Dohna. Związani z tą miejscowością byli Henryk VI (w 1492r. odnotowano go jako właściciela tej miejscowości) i jego wnuk Henryk VII, który w 1538r. sprzedał ją braciom von Stosch z Mojęcic, uzyskując za transakcję 120 tysięcy dukatów.

         Rodzinie von Dohna należy przypisać wkład w rozwój miejscowości. Rozbudował się wtedy kościół p. w. św. Wawrzyńca, a w roku 1496 własnościowa świątynia zyskała przywilej odpustowy. W 1515r. Henryk von Dohna otrzymał od króla czesko – węgierskiego i jednocześnie zwierzchnika Śląska Władysława II Jagiellończyka przywilej lokacyjny dla Czerniny o nazwie Czernina Wioska, która miała być usytuowana pośrodku dwu wiosek już istniejących Górna i Dolna Czernina. Przywilej umożliwiał i zezwalał na utrzymanie targu i dwóch jarmarków: na św. Laurencjusza i Marcina oraz targu soli. Dawał ponadto prawo do herbu i pieczęci miejskiej. 3 maja 1515r. król Władysław II przyznał ustrój miejski dla Czerniny co pozwoliło Henrykowi von Dohna i jego następcy Baltazarowi II Stoschowi na rozbudowę osady. Powstała ona na planie czworoboku, a pośrodku rynku powstał solidny ratusz. Powstałe domy zaludniły się przede wszystkim rzemieślnikami z Polski, którzy mieli pracować na rzecz okolicznych rolników i mieszczan. Zaludnienie miasta pozwoliło Baltazarowi II stworzyć zabudowę miejską z siecią ulic, zorganizować senat, trybunał sądowy, otoczyć miasto fosą i murami, wybudować trzy bramy: rydzyńską (nazywaną też polską), dolnoczernińską i górowską. W pierwszej połowie XIXw. bramy i mury uległy likwidacji. Pod koniec XVIw. powstała pierwsza rada miejska, m. in. Zygmunt Pelcz był pierwszym burmistrzem. Powstały cechy - kuśnierzy, tkaczy, sukienników, piekarzy i rzeźników. Po śmierci Baltazara II w 1595r. został dokonany podział majątku, który już na stałe utrwalił wyodrębnienie się Czerniny Górnej i Dolnej z zabytkowym barokowym zespołem pałacowo - parkowym. To sprawiło, że obydwie miejscowości zaczęły mieć swoją własną historię, całkowicie różną.

         Miejskość Czerniny podkreślał używany do dziś herb miasta, który przedstawia: fragment muru obronnego z basztą, w okienkach której zatknięte są cztery chorągiewki (po dwie z prawej i lewej strony).

         Atrybutem miasta był także ratusz, który w 1796r. został zniszczony przez pożar, a w latach 1799-1800 odbudowany w stylu klasycystycznym. Zabytkowy ratusz usytuowany jest na środku rynku, trójkondygnacyjny, nakryty łamanym dachem. Nad wejściem głównym jest trójkątny przyczółek wspierany dwiema kolumnami.

         W I połowie XVIIw. wybudowano w Czerninie późnorenesansowy zamek obronny, przekształcony w XVIIIw. w barokowy pałac. Do czasów II wojny światowej mieścił się w nim sierociniec dla szlachetnie urodzonych dziewcząt. Z II wojny budowla wyszła w dość dobrym stanie. Brak zainteresowania ze strony władz spowodował jej bezmyślną dewastację i ogołocenie z cenniejszego wyposażenia, resztę dopełnił pożar. Zabytkowy pałac został zbudowany na planie prostokąta. Posiadał wewnętrzny dziedziniec i dwie koliste basteje z boków fasady głównej. Dookoła była fosa z wodą.

         Ważnym „miejskim” elementem Czerniny jest zabytkowy kościół p. w. św. Wawrzyńca. Jest to jednonawowy, murowany z cegły obiekt. Jego cenne zabytki to: ołtarz z końca XVw. przedstawiający ukoronowanie Najświętszej Marii Panny, chrzcielnica z piaskowca, obraz św. Wawrzyńca - patrona kościoła z XVIIIw., organy z 1802r. wykonane w Górze Śl., stacje drogi krzyżowej z XIXw. oraz zespół epitafiów nagrobnych rodziny von Stosch.

         Wojna trzydziestoletnia, która toczyła się w latach 1618-1648 odbiła się złowróżbnym echem w Czerninie. W latach 1632- 1633 miasto zostało spalone przez wojska szwedzkie i saskie. Żołnierze dopuszczali się licznych kradzieży, kontrybucji, wielokrotnie terroryzowali ludność. W wyniku ciągłego nękania i ograbiania oraz epidemii czarnej ospy zubożała ludność została zdziesiątkowana.

         Kolejne zniszczenia w dopiero co odbudowanej Czerninie przyniosła wojna siedmioletnia. Przemarsz wojsk rosyjskich oraz pruskich doprowadził do dewastacji Czerniny i śmierci wielu ludzi. 

         Działania I wojny światowej doprowadziły do zmiany granic w 1918r. Granica Polski znajdowała się tuż za Czerniną. W obiekcie obecnego Ośrodka Zdrowia mieściła się strażnica.

         W latach 30–tych w pasie przygranicznym następuje zniemczanie ziem oraz dokonuje się weryfikacja nazwy Czernina na Tschirnau – Lesten, a Czernina Dolna na Nider Tschirnau – Nieder Lesten.

         Czernina została wyzwolona spod dominacji niemieckiej pod koniec stycznia 1945r. przez wojska radzieckie. Do Czerniny zaczęli napływać repatrianci zza Buga oraz osadnicy z centralnych województw Polski oraz przyległych powiatów Wielkopolski. Do roku 1948 umownie Czerninę traktowano jako miasto i mianowano burmistrza. Pierwszym burmistrzem został Michał Zamojski. Po 1948r. Czernina stała się wsią o typowo miejskiej zabudowie. Od stycznia 1973r. do grudnia 1976r. była siedzibą Gminnej Rady Narodowej i samodzielną gminą o powierzchni 133,8 km² i liczbą 5678 mieszkańców.

         Historia Czerniny to tylko jeden z tysięcy przykładów tego typu w Polsce. Losy małych miejscowości są bardzo bliźniaczo podobne, czasy świetności do okresu II wojny światowej i powolny upadek po zawierusze wojennej.

do góry